Narratief Coachen

Wat is narratief coachen? 

Narratief coachen is synoniem voor ‘verhalend of vertellend’ coachen. Het is een manier van coachen waarbij het verhaal dat je coachee over zichzelf en zijn leven vertelt het uitgangspunt is. Door dat verhaal te onderzoeken, te verrijken en soms opnieuw te vertellen, ontstaat er ruimte voor nieuwe betekenis, nieuwe keuzes en nieuwe stappen.  

Door te werken met verhalen ontdekt je coachee zijn waarden, diepe verlangens en ook krachtbronnen die hij kwijt was, of die verborgen waren. Narratief coachen is mensen helpen hun eigen verhaal zo te vertellen dat ze zichzelf, hun ervaringen en hun mogelijkheden in een nieuw licht zien. 

Wat is narratief? 

Narratief betekent verhaal. We geven allemaal betekenis aan ons leven door de verhalen die we over en aan onszelf vertellen. Die verhalen beïnvloeden hoe we denken, voelen en handelen. In narratief coachen onderzoek je samen met je coachee aan de hand van verhalende oefeningen, of die verhalen die je aan jezelf vertelt eigenlijk wel kloppen? En hoe verhalen helpend kunnen zijn. Je maakt ruimte voor een nieuw verhaal en een andere perspectief.  

Wat kunnen verhalen betekenen in je coaching? 

Verhalen raken je coachee op een andere manier dan je je vragen, je uitleg, suggesties. Je raakt een andere laag en nodigt je coachee uit die verder te verkennen. Met een verhaal breng je je coachee dichtbij zijn of haar eigen verhaal en stelt die in staat om dit verhaal verder te integreren in zijn leven.  

Verder: 

• Verhalen kun je voelen (ook met je zintuigen), je kunt er samen over denken en als je ermee werkt in een groep, verbindt het. 
• Verhalen zitten al in de rugzak van je coachee (en ook in die van jou). 
• Verhalen verbreden en vernieuwen het perspectief van je coachee.  
• Verhalen vergroten het oplossend vermogen.  
• 'Verhalen verbinden mensen, verhalen verbinden momenten in de tijd, verhalen verbinden de binnenwereld met de buitenwereld.'  

Deze laatste uitspraak komt van Aat van der Harst. Lang was Aat deel van onze Wandelcoach Opleiding. Hij is verhalenverteller, wandelcoach en trainer. Hij begeleidde het dagdeel 'Verhalen van compassie in beweging'. Iedereen was weg van deze warme, inspirerende man. Aat schreef het boek Wandel je wijzer, coach in stad en natuur. Ondertussen is hij met pensioen, maar met zijn toestemming mag ik zijn verhalende manier van coachen, die hij ontwikkelde met Cocky Fortuin, met je delen. 

Narratief coachen: hoe begin je? 

Na een korte kennismakingsronde begon Aat met zijn eigen verhaal, iedereen hing aan zijn lippen: op een dag, een paar jaar geleden, was hij in een boekhandel, hij keek wat rond. Vanuit zijn ooghoek zag hij het boek 'Voetwegen door Europa'. Hij leest de achterflap, bladert wat en het besluit is gevallen. Hij was er nooit eerder mee bezig, maar hij zal wandelen naar Santiago de Compostella. Een paar maanden later is hij op weg. 

Dan vraagt Aat: 'heb jij ook zo'n ervaring? Dat je ineens wist wat je moest doen?' Veel mensen weten meteen iets. Iemand vertelt over zijn baan opzeggen, een ander over de Wandelcoach Opleiding volgen, een ander nam een sabbatical, volgde een tekencursus, verhuisde. Bij iedereen maakt het iets wakker van 'o ja, dat was een belangrijk moment.' Er komt meer verbinding in de groep. 

Welke soorten verhalen kun je inzetten in narratief coachen?  

In narratief coachen wil je verhalen inzetten die je coachee diepgaande effecten bieden. Er zijn 3 soorten verhalen die je kunt inzetten:  

1. Persoonlijke verhalen  

Je kunt een persoonlijk verhaal (van jou of van iemand anders) vertellen waarin je een levensles hebt ervaren, en vragen wat het raakt bij je coachee? Zoals Aat verteld over het moment dat hij wist dat hij naar Santiago zou wandelen (wat zijn leven veranderde).  

Ik moet ook denken aan het verhaal van coachee Ellen die als 7-jarige op ballet altijd haar uiterste best deed en waarbij het maar niet wilde lukken. Toen ze op een dag alle regels losliet, en zwierde zoals ze het voelde, kwam de juf naar haar toe en zei: wat dans je prachtig. Dit herinnert Ellen eraan dat ze het kan doen op haar manier.  

Vervolgens vraag je je coachee: 'wanneer had jij zo'n ervaring?' Of: 'op welk terrein zou je ook zo'n ervaring willen hebben? Wat zou je dan doen?'  

2. Bestaande verhalen 

Dat zijn vaak bekende fabels of verhalen uit boeken. Ik houd van de verhalen van Toon Tellegen, over de eekhoorn en de mier. Deze aandoenlijke verhalen roepen bij iedereen iets op. De fabels van Jean de la Fontaine kun je ook gebruiken, bijvoorbeeld 'De raaf en de vos'. Fabels hebben wel een duidelijke, soms ouderwetsche moraal.  

3. Zelf gecreëerde fictieve verhalen 

Deze verhalen creëer je samen met je groep of je individuele coachee aan de hand van een heldere vragenstructuur. Een voorbeeld is de vragenstructuur van de Reis van de held. 

De drie soorten verhalen werk ik verder uit op de wijze zoals Aat van der Harst dat deed. 

Narratief coachen met Persoonlijke verhalen: Hoe roep je een persoonlijk verhaal op? 

Aat roept een persoonlijk verhaal op aan de hand van zijn boek Wandel je wijzer? Hij stelt ons enkele vragen: 

• 'Proef de titel 'Wandel je wijzer'. Wat roept die bij je op?'  
• 'Hoe word jij wijzer, wat helpt jou?' 
• 'Blader door het boek en vind een foto. Maak deze zin af: 'Ik zie … en wat het bij me oproept is ….' Bijvoorbeeld bij een foto uit het boek: ik zie kastanjes in hun bolster en dit roept bij me op: ze liggen daar maar lekker in hun bedjes. 
  'Je kunt de zin verder afmaken: 'Compassievol in dit verhaal is voor mij …….'  Bijvoorbeeld: de veiligheid dat ze gedragen worden. 
• 'Blader en vind een gedicht. Zeg: ik heb een gedicht voor je ….., en lees het voor.' Bijvoorbeeld uit zijn boek: 
  Ik weet als ik later groot ben
  En ook bijna dood ben
  Dan is al die angst niet nodig geweest
  Maar altijd de bangste, altijd die angsten
  Maakte mijn leven tot een schitterend feest (Youp van het Hek)
  'Vul je keuze aan met: compassievol in dit gedicht is voor mij …….' 
• 'Blader en vind een citaat.' Vervolgens doen we een rondje voorlezen van citaten uit het boek. Eventueel vraag je naar wat het betekent voor je coachee. Bijvoorbeeld uit het boek van Aat: Een schip in de haven is veilig maar het is niet waar schepen voor zijn gebouwd. 

In de groep stipt Aat de vragen kort aan en iedereen geeft antwoord. Bij individuele coaching kun je een vraag verder verdiepen.  

PS: Je kunt ook een ander boek kiezen. Maar 'Wandel je wijzer' is heel afwisselend in tekst en beeld en dat maakt het bijzonder geschikt voor narratief coachen.   

Hoe zet je een bestaand verhaal in bij Narratief coachen? 

Kies een bestaand verhaal waarin de hoofdpersoon zoekend is of ergens mee worstelt: een ervaring waarin je coachee zich als vanzelf in inleeft. Vervolgens stel je ontdekkende vragen:  

• Wat zou jij doen?  
• Wat wil je de ander meegeven?  
• Hoe hoop je dat het verder gaat?  
• Wat zou de beste oplossing zijn?  

Vergeet niet het oorspronkelijke verhaal af te ronden: hoe is het de hoofdpersoon vergaan?  

Aat vertelt het verhaal 'Het Meisje op de duintop'. 

Ze staat op de duintop en kijkt uit over zee. In de verte ziet ze een groot schip en hoort het vertrouwde geluid van de golven. Boven haar hoofd vliegen krijsende zeemeeuwen. Wat houdt ze van deze plek aan zee, in alle jaargetijden. Ze heeft hier ook in de winter gestaan, wanneer de grond op het duin hard bevroren is. Dit vindt ze het allermooiste: de storm trotseren en een kracht in zich voelen die niemand in haar vermoedt. Het is háár duintop en die gaat ze nu verlaten. Haar ouders hebben werk gekregen in een ander deel van het land. En als ouders nieuwe banen nemen, verhuizen kinderen mee.  

Ze hoort in de verte iemand roepen. Beneden op het strand, in de buurt van de strandpaal, ziet ze een gebogen gestalte die naar haar wenkt. Het meisje rent het duin af in de richting van de gebogen gestalte. Dichtbij gekomen ziet ze hoe een oude vrouw een zeemeeuw in haar armen heeft. Het is een grote grijze vogel die onder het teer zit en zich nauwelijks meer kan bewegen. De vrouw wijst naar een mandje met poetsdoeken dat bij haar voeten staat. Even later zijn de vrouw en het meisje zonder iets te zeggen druk bezig om de meeuw schoon te maken.  

Het is niet eenvoudig om de zwarte troep los te krijgen, maar langzaam maar zeker vorderen ze. Na bijna een uur slaat de vogel zijn vleugels uit en vliegt. Hij cirkelt een rondje en verdwijnt in de richting van het noorden. Terwijl het meisje terugloopt naar de duinen, mompelt de vrouw: 'Zo is het goed. Vogels moeten vrij zijn en vliegen.' 

Voor het meisje haar fiets pakt, kijkt ze uit over de zee. In de verte ziet ze op het strand de oude vrouw. Boven haar hoofd krijsen zeemeeuwen. Ze weet dat – als ze morgen het dorp verlaat en op weg gaat naar haar nieuwe woonplaats – ze deze plek met zich mee zal nemen. In het nieuwe huis en op de nieuwe school zal ze af en toe denken aan de duintop.  

 Vragen die Aat stelt aan de groep: 

1. 'Wat wil je het meisje meegeven?' Mensen vertellen: Vertrouwen, nieuwsgierigheid, plezier, nieuwe vrienden. 
2. 'Wat als je ditzelfde aan jezelf geeft? Wat betekent het?'
   Deze vraag roept altijd veel verrassing op: Oh ja, dit geef ik graag anderen mee, maar ik vergeet mezelf, ik doe mezelf te kort. 
3. 'Welke compassie roept dat op voor het meisje? Voor jezelf? En voor jezelf als coach?' 

Dit onderdeel geeft veel beroering in de groep. Ademloos hebben ze geluisterd naar het verhaal, ze gunnen het meisje al het moois. Maar zoveel moois zijn ze niet gewend aan zichzelf te geven. De deelnemers gaan in gesprek in tweetallen hoe het zou zijn als ze dat wel deden. 

Verhalen afronden: 

Aat rondt het verhaal af: Het meisje op de duintop ging op weg naar nieuwe fase, vol vertrouwen. De ervaring van dat moment en die speciale plek zal ze haar hele leven met zich meedragen. 

Narratief coachen: hoe creëer je een Fictief verhaal? 

Om een fictief verhaal te maken helpt het als je coachee vooraf een korte concentrerende oefening vooraf doet. Zo wordt de mind vrij en komt er ruimte voor een nieuw verhaal. Doe bijvoorbeeld een korte ademhalingsoefening of de Basiswandeling.  

Aat neemt ons mee in de Reis van de Held die hij ook in zijn boek beschrijft. Hij nodigt de groep uit met 'beschouw jezelf als de held in je eigen verhaal'. Hij gaat verder: 'Een held is iemand die toegewijd is aan zijn levensreis, die prettig gezelschap is voor zijn reisgenoten en die problemen op zijn weg onder ogen durft te zien. We gaan op reis!' 

Aat stelt de volgende vragen: 

1. De oproep: Wat roept jou? Waar verlang je naar? 
2. Het afscheid: Waar neem je dan afscheid van? 
3. De onzekerheid: Wat boezemt je angst in op je reis? 
4. De moed: Waar put je moed uit? 
5. De bondgenoten: Wie zijn je bondgenoten op je reis. Noem ze bij naam. 
6. Draken verslaan: Welke hindernissen kom je tegen?  
7. De drempel: Welke moedige stap ga je zetten? Hoe helpen je bondgenoten je? 
8. De schat: Wat ontdek of leer je? Hoe vier je dit? 
9. De aankomst: Hoe neem je dit mee in je dagelijks leven?  

Deze verhalenstructuur is gebaseerd op de 'Reis van de Held' van Joseph Campbell. 

Aat stelde de vragen aan één persoon uit de groep, als voorbeeld hoe je iemand kan begeleiden. Met zijn rust en niet oordelende houding was de deelnemer vaak verrast over zijn eigen antwoorden. En altijd was die persoon onder de indruk. Er zat een levensles in, vaak veelzeggende metaforen uit de natuur, en een inzicht. 

Vervolgens doet de groep het in tweetallen. Er komen er de mooiste verhalen uit.  

Aat stelt vragen als 'Wat zegt het verhaal jou?' en 'Hoe kun je deze vorm inzetten in je coachwerk?' 

Wanneer je deze werkvorm in een groep gebruikt, nodig je deelnemers uit om hun eigen ervaringen te bekijken alsof ze de hoofdpersoon zijn in hun eigen verhaal. Dat creëert afstand en tegelijk betekenis. Mensen herkennen zichzelf, geven woorden aan wat nog niet gezegd is en ze ontdekken wat echt wezenlijk is.  

Hoe zet je narratief coachen in wandelcoaching in? 

Zorg dat je coachee aandacht verzamelt, dat kan heel goed met de Basiswandeling, of een ademhalingsoefening. Hoe maak je een Persoonlijk verhaal met de natuur? 

Stel deze vragen:  

• Voel de sensaties van de natuur: de buitenlucht, geuren, geluiden, wat zie je, wat voel je. Waar ligt de verbinding met jou?  
• Stel dat de natuur je wijzer maakt, hoe word je wijzer van de natuur, wat helpt? 
• Kies iets in de natuur dat je aanspreekt. Bekijk het nauwkeurig, wat zegt het je?  
• Kies twee objecten in de natuur en verbindt die met elkaar. Wat ontdek je?  

Vragen als 'wat raakte je het meest in je eigen verhaal?' of 'waar zie je je kracht terug?' helpen om het verhaal te verdiepen.  

 Wat zijn de voordelen van narratief coachen in de natuur? 

Narratief coachen in de natuur geeft een extra dimensie. In de natuur komen verhalen letterlijk en figuurlijk in beweging. De natuur creëert ruimte, nodigt uit tot vertragen en ervaren, en helpt mensen hun verhaal niet alleen te vertellen, maar ook te voelen, te verbeelden en blijvend te herinneren. 

• Narratief coachen in de natuur heeft een andere kwaliteit dan binnen vier muren. Zodra je buiten bent verschuift de aandacht bijna vanzelf van denken naar ervaren. Je vertraagt, prikkels worden zachter en mensen komen makkelijker in contact met hun eigen verhaal. Dat maakt het vertellen én luisteren oprechter. 

• De natuur spiegelt. Elementen uit de natuur krijgen betekenis. Een pad dat zich splitst, een open veld of een dicht bos. De natuur geeft ruimte om verhalen te verbeelden. 

• Buitenzijn verlaagt drempels, in een groep en ook bij je individuele coachee. Dat maakt het minder formeel dan binnen, en vaak eerlijker. Stiltes zijn geen punt maar geven ruimte voor reflectie.  

• Narratief coachen in de natuur versterkt het gevoel van verbinding. Niet alleen met elkaar, maar ook met iets groters. Seizoenen, groei en verval maken zichtbaar dat er altijd ontwikkeling is, een natuurlijk proces. 

• Verhalen in de natuur blijven hangen. De herinnering precies aan die plek waar je was, dat briesje, de persoonlijke betekenis van de natuur, maken dat het verhaal een anker in het geheugen wordt. Daarom is narratief coachen in de natuur zo waardevol. Verhalen worden niet alleen gecreëerd en verteld maar ook echt doorleefd. 

Verhalen afronden 

Ooit kwam Aat aan op een rots aan de kust van Finisterra en zijn leven veranderde. Daar besloot hij zijn baan op te zeggen. Hij werd wandelcoach. Het was een van de beste beslissingen uit zijn leven. 'Verhalen verbinden mensen, verhalen verbinden momenten in de tijd, verhalen verbinden de binnenwereld met de buitenwereld.' 

Dank aan Aat van der Harst voor zijn inhoudelijke bijdrage! 

©Wandelcoach.nl @aatvanderharst 

Wil je meer ontdekken over narratief coachen?

• In de ‘Nabijheid van stilte’ ontdek je hoe stilte ruimte geeft aan verhalen (video) 
• Narratief coachen richt zich op het verhaal dat iemand over zichzelf vertelt. Ben je benieuwd hoe de context en systemen invloed hebben? Lees het artikel ‘Systemisch Coachen in de Natuur’. 
• Verhalen zitten niet alleen in woorden, maar ook in het lichaam. Lees ook ons interview met Paula Kolthoff over Lichaamsgericht coachen. 

Toolbox en Kennisbank 

• Meer inspirerende artikelen, video’s en blogs over coachen en wandelcoachen vind je in onze Toolbox Wandelcoachen.
• De Toolbox Wandelcoachen is een onderdeel van onze vrij toegankelijke Kennisbank voor Coaches en Wandelcoaches 

Wil je meer leren over de betekenis van verhalen in coaching? Persoonlijke verhalen komen altijd terug in coaching.  

In deze trainingen maken deelnemers diepgaande persoonlijke verhalen:  

• Systemisch Wandelcoachen  
• Lichaamsgericht wandelcoachen 
• Wandelcoaching bij rouw en verlies  

Steengoed en professioneel wandelcoachen, je leert het in de erkende Wandelcoach Opleiding.  

Bekijk het complete overzicht van de Wandelcoach opleidingen en trainingen 

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van de nieuwste blogs, verrassende artikelen en video’s over wandelcoachen en coachen. Meld je aan voor onze nieuwsbrief.