Leg je de lat te hoog? 5 Tips om jezelf niet onder druk te zetten!

Veel mensen gebruiken termen als: ‘de lat hoog leggen, ‘de lat ligt hoog’ of ‘ik leg de lat te hoog voor mijzelf’. Maar wat ze eigenlijk bedoelen is: Waarom ben ik nooit tevreden? Waarom moet het altijd beter? Waarom ben ik zo streng voor mijzelf?
Waarom leg je de lat te hoog? Als je de lat te hoog legt, stel je eisen aan jezelf die moeilijk haalbaar zijn. Dat leidt tot perfectionisme, prestatiedruk, stress en uiteindelijk zelfs een burn-out. Maar er is goed nieuws: kijk eens goed, er is helemaal geen lat!

In dit artikel lees je wat het betekent als de lat hoog ligt, hoe je het herkent, en hoe je leert om de lat niet te hoog te leggen, zonder je ambitie te verliezen.

Wat betekent het als de lat hoog ligt?

Als je denkt ‘de lat ligt hoog’, heb je hoge verwachtingen van jezelf. Soms komen verwachtingen van buitenaf, bijvoorbeeld van je werk, je ouders, of vanuit de maatschappij. Maar vaak halen we deze externe verwachtingen naar binnen, in onszelf: dan vinden we het zelf ook en ja, dan leggen we de lat hoog voor onszelf.

Als je de lat hoog legt:

• Stel je hoge eisen aan je prestaties
• Vind je het lastig om fouten te maken
• Ben je niet snel tevreden
• Koppel je je eigenwaarde aan succes

Je bent ambitieus en dat is niet verkeerd, integendeel. Maar als je continu voelt dat het niet genoeg is, wordt die hoge lat een bron van stress en onzekerheid.

Wat zijn kenmerken van de lat te hoog leggen?

Je merkt wanneer je de lat te hoog legt als:

Lichamelijk:

• Je oververmoeidheid raakt
• Je stress en onrust ervaart
• Je slecht slaapt
• Je lichamelijke spanning ervaart, bijvoorbeeld in maag of in je schouders.

Mentaal merk je dat je:

• Zelfkritisch bent, je bent niet snel tevreden
• Je blijft verbeteren, het is niet snel goed
• Je over je grenzen heen gaat
• Je het lastig vindt om hulp te vragen

Gevoelens:

• Je kunt je lusteloos gaan voelen
• Je kunt last hebben van faalangst
• Je kunt over van alles twijfelen

Misschien het herken jij het ook? Je legt de lat hoog en mocht je die halen, dan leg je daarna gewoon de lat nog wat hoger. Ik zie het best vaak in mijn wandelcoach-praktijk. Lees eens mee met het verhaal van Irma.

Het verhaal van Irma: moe van moeten

Irma (39) is manager bij de afdeling hypotheken bij een grote verzekeringsmaatschappij. Dat doet ze heel goed, ze vindt het werk leuk, ze wordt gerespecteerd en ze werkt keihard. Ze gaat altijd maar door, neemt extra taken aan en leeft helemaal voor haar werk. Ze legt de lat hoog.
Dan krijgt ze een ongeluk. Ze krijgt een flinke duw tegen de achterkant van haar auto. Dat is een hele shock. Zeker ook omdat ze aanhoudend pijn in hoofd, nek en schouders heeft en ze doodmoe is. Het herstel duurt lang. Irma wil het liefst vlot weer aan de slag. Maar ze kan dat fysiek niet aan.

Boos omdat ze niet meer kan

Als we voor het eerst wandelen, een jaar na de aanrijding, is Irma nog steeds moe. Ze werkt drie halve dagen en dat kost haar veel energie. Ze heeft inmiddels ook een andere, rustige functie gekregen.

Ze geniet van de natuur in Amelisweerd. Maar zegt ze, ‘Ik kan niet meer, en ben tegelijkertijd zo boos op mezelf dát ik niet meer kan. Ik mag niet zeuren vind ik, maar het lukt me niet. Ik vind mijn werk daardoor ook saai, mijn klussen niet leuk. Wat moet ik doen?’

De Innerlijke Vriend

Ik zie het vaker gebeuren bij mensen die een fysieke optater hebben gehad. Of het nu een burn-out is, of een medische complicatie. De fysieke uitputting vertalen ze als persoonlijke tekortkoming. Zo werkt onze psyche. Dan raak je verstrikt in negatieve gedachten. En omdat je zo moe bent, kom je er niet los van. Je mag pas positief zijn als je je weer beter voelt.

Ik introduceer de oefening de Innerlijke vriend. Een denkbeeldige man of vrouw die mild is, je niet veroordeelt en je leert met compassie naar jezelf te kijken. Meestal zijn mijn coachees diep onder de indruk, maar Irma gelooft de mildheid van de Innerlijke vriend niet. ‘Ik heb al zo veel geprobeerd, niks helpt.’

Dit is wie je bent

Na afloop van de tweede wandeling suggereer ik Irma het boek ‘Zelfcompassie’ van Kristin Neff. Daarin doet de auteur een pleidooi voor begrip voor jezelf en het onder ogen zien van je eigen emoties, zonder te oordelen. Net als de Innerlijke vriend.

Irma verslindt het boek. Het kwartje valt. Dat het rust en balans geeft als je je realiseert dat je bent wie je bent, en niet wie je wilt zijn. Dat het draait om liefde voor wie je bént, niet wie je vindt dat je moet zijn.

Dat perfectionistische streven om iemand anders te zijn, iemand die niet continu moe is, en zonder mokken altijd doorgaat, juist dát kost Irma zo veel energie, en dat draagt niet bij aan haar herstel. Het is een openbaring voor haar.

Leren accepteren

Irma vertelt: ‘Als ik mensen voorheen vertelde over mijn situatie, ging ik ervan uit dat ze dachten: “jaja, die stelt zich aan”, en dan voelde ik me schuldig. Maar nu zie ik dat ze me begrijpen. En als ze me niet begrijpen, dan niet. Ik kan dat gewoon accepteren.’

Voor Irma is de energie die ze wél heeft, de leidraad geworden. Heeft ze ergens zin in, dan gaat ze het doen. Wil het niet, dan niet. Op wilskracht alleen, zoals ze voorheen probeerde, gaat het niet. Dat kan ze nu laten. Het geeft rust.

Een nieuwe manager

Op haar werk pakt dat goed uit. Ze kan een andere functie krijgen, als leider van een klein team. Ze piekert er wel over: is dit team wel boeiend, en er komt een nieuwe manager maar die ken ik helemaal niet?

Ze ontmoet haar nieuwe team, en dat klikt. Wie haar nieuwe manager wordt, weet ze niet, want die functie is nog niet ingevuld. ‘Weet je wat’, denkt Irma, ‘ik krijg veel met die manager te maken, ik wil eigenlijk mee selecteren.’ En dat gaat ze regelen.

Het past bij de nieuwe manier waarop Irma naar haar situatie kijkt. Niet: wat komt er op me af, maar wat wil ik zelf, en hoe geef ik daar vorm aan? Ze is niet meer zo streng voor zichzelf, maar tapt uit een ander vaatje.

5 Praktische Tips wanneer jij de lat te hoog legt

Coach je iemand die de lat te hoog legt? Of leg jezelf de lat te hoog? Deze tips kunnen helpen:

1. Zelfcompassie
   Zelfcompassie betekent dat je warm en begripvol bent voor jezelf, júist op het moment dat je denkt dat je tekortschiet, of faalt. Je beoefent zelfcompassie door emoties op een niet-oordelende manier te benaderen. Onderdruk ze niet, maar overdrijf ze ook niet. Bekijk je gedachten en gevoelens zoals ze zijn, zonder ze proberen weg te krijgen of te veranderen.
2. Gevoelens komen en gaan
   Gevoelens zijn als vogels die aan komen vliegen, overtrekken, en weer verdwijnen. Het is niet nodig ze vast te pakken. Dit vervelende moment en de nare gevoelens, ze gaan weer voorbij.
3. Realiseer je dat je niet de enige bent
   Jij bent niet de enige die de lat te hoog legt, die last heeft van hoge eisen, twijfel of onzekerheid. Veel mensen ploeteren ermee. Wat je meemaakt hoort nu eenmaal bij het mens-zijn. We zijn allemaal kwetsbaar, we hebben gebreken, we maken fouten, we worden afgewezen. Het is onvermijdelijk. Dus wees mild voor jezelf.
4. Verleg je aandacht naar anderen
   Hoge-lat-leggers denken dat ze gericht zijn op anderen, maar ze denken juist veel aan, en over zichzelf. Verleg je aandacht naar de ander. Wat vind je bijvoorbeeld leuk aan iemand? Vertel het hem of haar. Kijk of je elke dag iets nieuws ontdekt aan je partner, vrienden, collega’s en ja, zelfs bij je baas. Iets aardigs.
5. Sluit de dag waarderend af
   Neem elke avond de dag door. Waarover ben je tevreden, al is het maar een beetje? Schrijf drie dingen op. Maak er een gewoonte van. De rest van je leven. Het effect is verbluffend.

Heb je nog meer tips voor als je de lat hoog legt? Vertel het ons hier: weblog.

Hartelijke groet, Hilde Backus
©2026