Men zou een pleister op de vele wonden willen zijn

Men zou een pleister op vele wonden willen zijn, is een uitspraak van Etty Hillesum, die je vindt op een beeld in Hanzestad Deventer. Aat van der Harst wandelt er en neemt je mee door de stad met inspiratie voor je wandelcoaching.

Het bijna afgelopen jaar 2023 was het Hanzejaar. Aat wandelde ook door de Hanzesteden Lübeck en Wismar. Wie weet ga je er gewoon voor een mooie wandeling naar toe!

Tekst en foto’s: Aat van der Harst

Eerste route door Deventer: Het Bergkwartier

Aat: Bij de VVV van Deventer koop ik twee boekjes: Wandelen door het Bergkwartier en Wandelen door het Noordenbergkwartier.
Ik lees over Hanzesteden: rond 1100 sluiten groepen kooplieden, met de naam Hansa, zich aaneen om samen handel te drijven. In ons land liggen de meeste steden die zich aansluiten aan de IJssel. Hun bloei danken ze voor een groot deel aan de ligging aan deze rivier.

Deventer is dus een van deze Hanzesteden. Mijn wandeling begin ik bij het beeld van Albert Schweitzer op de Brink. Achter het beeld is een zogenaamde pronkgevel met de uitgebeelde deugden: Geloof, Hoop, Liefde, Voorzichtigheid, Kracht en Gematigdheid. Even verderop is de Deventer Koekwinkel van Bussink te zien, een mooi ouderwets winkeltje.

Deventer koek inspiratiewandeling Aat van der Harst

Ik loop verder naar de Waag. Dit gebouw speelde een grote rol in het handelsleven van de stad. Het is duidelijk dat dit van oudsher een handelsstad is. Ook het Dreiharingenhuis uit de Vlaamse hoogrenaissance om de hoek wijst erop. Vervolgens sla ik de Rijkmanstraat in en loop langs het huis De Golden Vijzel.
Al slingerend door smalle stegen kom ik uit bij de fraaie Bergkerk. In de voormalige Vrouwengevangenis in de Walstraat is nu een permanente expositie over leven en werk van Charles Dickens, aan wie ook elk jaar een festival wordt gewijd.

In het Voorster Gasthuis in de Roggestraat is het Etty Hillesum Centrum gevestigd. Hier is een expositie die in het weekend te zien is en er vinden activiteiten rond vrede, mensenrechten en samenleven plaats. Etty Hillesum woont van haar tiende tot haar achttiende in Deventer. Als ze het gymnasium heeft afgerond, verhuist ze naar Amsterdam. Na haar deportatie naar Westerbork komt ze in Auschwitz terecht, waar ze in 1943 wordt vermoord. Pas veel later worden haar dagboeken ontdekt en uitgegeven. In Het verstoorde leven is te lezen hoe deze jonge joodse vrouw opgroeit in oorlogstijd.

Beeld Etty Hillesum Men zou een ple

Tweede route door Deventer: Het Noordenbergkwartier

Van de Brink wandel ik naar het moderne Stadhuis op het Grote Kerkhof. Hier begint het tweede deel van mijn Deventer-wandeling.

Ik kom langs de Broederenkerk die in de 14de eeuw vaak bezocht werd door Geert Groote. Hij werd in 1340 in Deventer geboren en was de grondlegger van de Moderne Devotie. De kerk is een tweebeukige gotische hallenkerk.

Een bijzonder stukje van de wandeling vind ik de Stenenwal. Hier was al in de 9de eeuw de oudste Nederlandse stadswal. Ik wijk even van de uitgezette wandeling af naar de IJsselkade en sta stil bij het Holocaustmonument, een driehoekige steen met een diepe kloof erdoor. Ernaast staat de zin uit het dagboek van Etty Hillesum: Men zou een pleister op vele wonden willen zijn. Langs de IJssel heeft Etty vaak met haar ouders gewandeld.

Terug op het Grote Kerkhof kom ik langs het huis van de bekende drukker Jacob van Breda. Hier eindigt mijn Deventer-wandeling.

Wandelinspiratie hanzestad Lubeck hofje Aat van der Harst

Duitse Hanzesteden: Lübeck

Voor de meesten van ons is Noord-Duitsland niet echt een bekend vakantiegebied. Toch is er veel moois te zien, vooral in de oude Hanzesteden.

Ik reis naar Lübeck en begin mijn wandeling bij de Holstentor, een stadspoort uit de 15de eeuw en een voorbeeld van de middeleeuwse Baksteengotiek.
Ernaast is het bureau met toeristeninformatie en hier krijg ik een handzaam kaartje met een stadswandeling.
“Neem vooral een kijkje in de gangetjes en hofjes”, zegt de vriendelijke dame achter de balie. Dit blijkt een gouden tip te zijn, want anders waren ze me nauwelijks opgevallen.

Tussen de huizen lopen smalle gangen naar bijzonder sfeervolle achtertuinen van huizen en hofjes. Mijn eerste langere stop is in de Dom. Bij het bombardement van 1942 is veel verloren gegaan, waaronder het befaamde orgel waarop Buxtehude en Bach nog gespeeld hebben. De afgelopen jaren is de kerk prachtig nieuw opgebouwd en een bezienswaardigheid is de kansel.

Door schilderachtige stegen en langs een oude synagoge bereik ik het Willy Brandt Museum, dat vrij toegankelijk is. Het is een eerbetoon aan een groot politicus die hier opgroeide. Vóór de Tweede Wereldoorlog schrijft hij artikelen en pleit voor een ander en menselijker Duitsland. Zodoende moet hij vluchten als de oorlog begint. Na jaren in Zweden keert hij terug en wordt  burgemeester van Berlijn. Later zet hij zich als minister van buitenlandse zaken en bondskanselier in voor vrede en gerechtigheid in Europa. Hij krijgt de Nobelprijs voor de vrede.

Naast de Burgpoort is het Hanzemuseum met informatie over de geschiedenis van Hanzesteden. De route buigt daar af naar de rivier de Trave en dan naar het Buddenbrookhuis. De dikke roman Buddenbrooks van de schrijver Thomas Mann beschrijft de bloei en langzame neergang van een koopmansfamilie over vier generaties in de 19de eeuw. Hij krijgt voor deze roman in 1929 de Nobelprijs voor literatuur.

Via de Sankt Petri Kirche bereik ik het einde van de stadswandeling bij de Holstenpoort.

Wismar wandelinspiratie Hanzesteden Aat van der Harst

Baksteengotiek in Wismar

Met de trein is het vanuit Lübeck maar een uur naar de stad Wismar, waarvan de historische binnenstad  op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO staat.

De stadswandeling begint op het centrale marktplein. In het midden staat de Wismarer Wasserkunst. Dat is een soort overdekte waterbron die in 1602 gebouwd werd door de Nederlander Philip Brandin. Aan de overkant van het plein kom ik bij het gebouw Alter Schwede, in 1380 gebouwd van de inmiddels vertrouwde rode baksteen. Even verderop kom ik bij de Nicolaikerk, kerk van de vissers en zeelieden, een hoogtepunt van de Noord-Europese baksteengotiek.

De meeste poorten van de stad zijn afgebroken, maar vlak bij de haven staat er nog een poort overeind, ook weer opgetrokken uit rode baksteen. Door de poort bereik ik de haven met veel viskraampjes. De oude scheepvaartgebouwen worden nu omgebouwd tot luxe appartementen, zo zie ik vanaf mijn bankje aan het water aan het einde van de wandeling.

Het was een boeiend bezoek aan oude handelssteden in Nederland en Duitsland. In 2024 wil ik een stukje verder wandelen langs steden aan de IJssel.

Hanzesteden en wandelcoaching

Op een pronkgevel in Deventer lees ik: Geloof, Hoop, Liefde, Voorzichtigheid, Kracht en Gematigdheid. Als ik hier tijdens een coaching langs zou komen, zou ik stil kunnen staan bij al deze deugden of er een uit laten kiezen ter overweging onderweg.

Even verder aan de IJssel lees ik van Etty Hillesum: Men zou een pleister op vele wonden willen zijn. Bij een wandelcoaching in de stad bieden zich passende zinnen en woorden ter overdenking soms als vanzelf aan.

    • Hanzestadswandelingen in Deventer: boekjes van 2 euro, verkrijgbaar bij VVV op de Brink.
    • De stadsplattegronden van de beide Duitse steden haalde ik bij het Tourismusbüro in Lübeck en in Wismar
    • Lübeck ligt slechts op 350 kilometer vanaf Groningen; Wismar ligt 75 kilometer verder.
    • Aat maakt de komende maanden podcasts van stadswandelingen voor Golfbreker Radio en het Wandelmagazine.
      De eerste, door Amersfoort, (20 minuten) is te beluisteren via de link:
      https://www.mixcloud.com/golfbreker/aat-van-der-harst-4-november-2023/

Tweemaandelijks schrijft Aat van der Harst, wandelcoach en verhalenverteller, over inspirerende wandelgebieden die je voor je wandelcoaching kunt inzetten. In Wandelinspiratie laat Aat je verrassende wandelroutes zien! Kom op nieuwe ideeën, wandel in een omgeving die je nog niet kent en ontdek mooie paden waar je je wandelcoachees mee naar toe wilt nemen.

Osdorp I am Amsterdam Wandelcoaching

Tekst en foto’s: Aat van der Harst

Twee verrassende wijken in Amsterdam

Aat: Voor je coaching kies je meestal mooie natuurgebieden uit. Mijn ervaring is dat het ook heel goed in de stad kan. In de meeste Nederlandse steden ken ik diverse delen die heel geschikt zijn om er te coachen. Ik weet inmiddels hoeveel parken en plantsoenen met groen en natuur er zijn in woonwijken.

Eind september ging ik naar twee wat onbekendere wijken in Amsterdam: Osdorp en Noord. In Noord sprak ik al regelmatig af om te wandelcoachen. Het leidde vaak tot onverwachte inzichten bij mijn medewandelaar. De stad biedt weer andere metaforen dan hartje Veluwe, zo blijkt.

Naar Osdorp:

Vanaf Amsterdam CS pak ik de tram naar de wijk Osdorp. Ik las het boek Lillehammer van Vonne van der Meer, die haar hoofdpersoon door de straat met de naam Geduld laat wandelen. Ik begin mijn wandeling in die straat en stel me voor hoe het is om op Geluk 10 te wonen.

Dan zwerf ik wat verder door de wijk vlak bij de grote plas en kom langs de straten Vertrouwen, Opmerkzaam, Verdraagzaam, Zorgzaam, Overleg en Samenwerking. Hoe zou het zijn om met een coachee hierheen te gaan en ter plekke het thema van de wandeling uit te laten kiezen aan de hand van een straatnaam? Even verderop ga ik op het Dwaze Moeders Plein op een bankje zitten met mijn thermosfles koffie.
Op een gedenksteen lees ik: In verbondenheid met de moeders van Argentinië (13 maart 1986). Het is een eerbetoon aan de dappere vrouwen die aandacht vroegen voor hun verdwenen mannen en zonen tijdens de dictatuur. Ik begrijp nu dat de straatnaamborden die ik zojuist zag, staan voor waarden die zij vertegenwoordigen.

Ik wandel verder naar de grote vijver. De wandeling rondom de Sloterplas is 7 kilometer, staat er op een bordje. Het is een mooie zonnige herfstdag en het is gezellig druk langs het water. Er zijn wandelaars en fietsers en op een grasveld is een groepje stevige sportschooljongens bezig om zware halters op te tillen.

Ik loop verder met dat woord geduld, van het straatnaambordje, in mijn achterhoofd. Hoe geduldig ben ik eigenlijk? Op mijn wandelingen ben ik best heel geduldig, stel ik vast. Zonder haast wandel ik dagenlang en als ik dan eens twee uur op de bus terug moet wachten, is dat geen probleem. In het gewone leven is dat anders. Wachten in een rij voor een kassa kan me wel irriteren. Misschien moet ik mijn wandelgeduld maar eens wat meer meenemen in het gewone leven.

Naar de NDSM-werf in Noord

Korte tijd later ga ik weer naar Amsterdam. Achter het station steek ik met de pont over naar Het Eye-museum. Het is eind september en daar is dan een prachtige tentoonstelling over de films van de Duitse regisseur Werner Herzog. In een interview vertelt Herzog, dat hij ooit midden in de winter van zijn woonplaats München naar Parijs liep, naar een goede vriendin die ernstig ziek was. Het idee spreekt me aan. Wat kan je doen voor een geliefde die ziek is? Je kunt een kaars aansteken, maar je zou ook te voet naar die persoon toe kunnen gaan en zo de verbinding maken.

Ik verlaat het indrukwekkende gebouw aan het IJ en wandel via de Van der Pekstraat naar een leuk lunchrestaurant genaamd De Ceuvel, dat geheel duurzaam functioneert. Vervolgens loop ik door een wijk met nieuwe luxe appartementen. In de etalage van een makelaar lees ik de absurd hoge prijzen van deze woningen. Het is duidelijk dat hier de gentrificatie in volle gang is. Ook de nieuwe koffiezaakjes wijzen erop dat er voornamelijk rijke expats en yuppen wonen. Amsterdam-Noord was altijd een arme wijk, maar dat verandert in hoog tempo.

Ik wandel verder naar de NDSM-werf. Een kleine deur van het immense werfgebouw staat open en ik loop naar binnen. Ik sta in een enorme hal van wat ooit een van de grootste scheepswerven ter wereld was. Enorme tankers rolden hier tot de jaren tachtig van de scheepshelling. Ongeveer iedereen die in het nabijgelegen Tuindorp woonde, werkte ooit op de werf, tot die door met name Japanse concurrentie failliet ging. Wat een indrukwekkend terrein is dit. Langs oude hijskranen en loodsen loop ik naar de pont, die me terugbrengt naar het Centraal Station.

In elk wandelcoachtraject maak ik een keer een stadswandeling

Ik kies daarvoor een stad in de buurt uit of een stad ergens tussen de woonplaats van mijn coachee en mij in. Winkelstraten zijn wat minder geschikt, maar vlak daarachter zijn steegjes, hofjes, plantsoenen waar het goed coachen is. Nog iets verder van het centrum wandel ik door parken, langs rivieren of scheepswerven. Ik houd juist van de rafelranden van een stad, zoals bij die NDSM-werf. De metaforen die ik in mijn stadscoaching gebruik zijn vaak anders dan die in een natuurgebied. Ik gebruik architectuur, straatnaambordjes (Geduld) of een cruiseschip dat langs vaart als spiegel voor de coachvraag. Ooit groeide ik op in de Haagse binnenstad en de fascinatie voor steden raak ik nooit kwijt, zelfs niet in mijn werk.