Het Duale procesmodel van omgaan met verlies

Het Duale procesmodel van omgaan met verlies is ontwikkeld door Margaret Stroebe en Henk Schut, en beschrijft hoe we omgaan met het verlies van een dierbare. Het is nog vrij nieuw (1999). Stroebe en Schut ontdekten in hun onderzoek dat rouwverwerking geen rechte lijn is, zoals we vroeger dachten (Freud), en ook geen vaste reeks fasen waarbij Elisabeth Kübler-Ross leidend was.

Rouw blijkt een voortdurend heen-en-weer bewegen tussen twee soorten processen: aan de ene kant aandacht voor het verlies en aan de andere kant aandacht voor het herstel. Eveline Vermeeren, trainer/psycholoog, gebruikt ook wel eens de metafoor van de twee peddels in een roeiboot: je hebt beide nodig om vooruit te komen. Als je maar één peddel gebruikt (dus lange tijd bij één kant blijft) blijf je rondjes draaien.

Vernieuwend

Het Duale procesmodel van omgaan met verlies is vernieuwend en heel behulpzaam. Want lange tijd werd gezegd dat we gevoelens niet uit de weg moeten gaan bij verlies, dat er geen weg is om de emoties heen, we moeten er dwars doorheen. Maar rouwen op deze manier blijkt uitputtend.

Mensen kunnen niet de hele dag in hun verdriet verblijven; ze hebben momenten van herstel nodig. Het kan heel goed zijn om tijdelijk met een boog om je verlies heen te lopen. Voor kinderen is het helpend als ze gewoon naar school gaan en spelen met vriendjes. Kinderen kunnen het ene moment verdrietig zijn (tijdens de uitvaart) en het volgende moment weer aan het voetballen zijn (bij de koffietafel). Jongeren zoeken vaak afleiding in werk, sport of hobby. Het kan beschermend werken.

Verliesgericht

Inmiddels is het Duale procesmodel van Stroebe en Schut breed gedragen. Gezonde rouw is een slingerbeweging tussen bezig zijn met het verlies én bezig zijn met de wereld die door het verlies is veranderd. Dus aan de ene kant sta je voor de taak om de realiteit van het verlies aan te nemen in je leven. Je bent je met je aandacht bij je verloren dierbare: je praat erover, bekijkt foto’s, haalt herinneringen op, mist en huilt.

Maar het kan zijn dat je lang aan deze kant blijft. Misschien vermijd of ontken je het verlies. Dat maakt het lastig om verder te gaan met je leven. Eveline Vermeeren legt uit dat vlak na het verlies (bij rouwtaak 1 – beseffen*) de slingerbeweging vaak nog niet gaande is. Je staat in de overleefmodus. Er komt zoveel op je af, je moet van alles regelen.

Gaandeweg de tijd (bij rouwtaken 2, 3 en 4) komt de slingerbeweging op gang en heeft deze voor iedereen een wisselend verloop. Hier is geen blauwdruk voor, maar het is belangrijk dat de slinger in beweging komt: beide peddels zijn nodig om verder te roeien.

*De rouwtaken van William Worden verweeft Eveline Vermeeren met het Duale proces.

Herstelgericht

Aan de andere kant spelen processen die herstelgericht zijn. Die gaan over nieuwe verantwoordelijkheden: je hebt nu alleen de zorg voor de kinderen. Of je moet op zoek naar een nieuwe woning omdat je inkomen minder is geworden. Je vindt nieuwe contacten bijvoorbeeld lotgenoten. Je moet een nieuwe identiteit ontwikkelen: nu ben je een moeder van een zoon die niet meer leeft. Je rol verandert, de betekenis die je aan je leven geeft verandert. Je zoekt naar een manier om het verlies mee te nemen in je leven. Afleiding zoeken of je tijdelijk op je werk of hobby’s richten valt hier ook onder.

Het Duale Procesmodel

De kern van het Duale procesmodel is de heen en weer slinger, die er ook dagelijks kan zijn: ’s ochtends ben je verdrietig en ’s middags geef je met plezier een workshop. Met het kerstdiner mis je je zoon extra, maar je bent ook blij dat je het deelt met je partner en andere kinderen. De beweging helpt om verdriet te doseren en overbelasting te voorkomen. Het is normaal, en zelfs gezond, dat iemand niet voortdurend met zijn verlies bezig is. Deze afwisseling is geen teken van ontkenning, maar juist een gezonde vorm van emotionele regulatie.

De slinger, ieder doet het op zijn eigen manier

Hoe je de slingerbeweging maakt tussen deze beide punten is persoonlijk. Rouwen is uniek, ieder doet het op zijn eigen manier. Hoe je gereedschapskist om te rouwen gevuld is, heeft ook te maken met hoe je opgroeide, je opvoeding, eerdere ervaringen, je stijl van omgaan met emoties.

Je stijl (en ook die van je coachee) van slingeren tussen verlies en herstel, en dus van rouwen, wordt bepaald door:

1. Emotieregulatie: hoe je emoties kunt toelaten en verduren, zonder erdoor overspoeld te raken.
   In een rouwgroep die Eveline Vermeeren begeleidt laat een vrouw muziek horen van de uitvaart. Een andere deelnemer barst in tranen uit, al bij de eerste klanken. En dan gebaart weer een ander naar Eveline ‘zet de muziek af’. Dat doet Eveline niet. Na afloop legt ze uit: ‘juist als verdriet er mag zijn, geeft dit later weer ontspanning.’ Als verdriet er zonder oordeel kan zijn ontstaat een veilige bedding in de groep.

2. Reflecteren: kun je verschillende gevoelens onderscheiden?
   Kun je woorden geven aan je gevoel? Als dat lukt, geef je jezelf ruimte en erkenning. Dat geeft lucht. ‘Ja, ik ben nu heel verdrietig omdat ik zo naar hem verlang.’ ‘Ik ben nu heel boos omdat ik me zo alleen voel.’

3. De innerlijke mogelijkheid om jezelf gerust te stellen, ook als is er fysiek niet iemand bij je is.
   Als kind leren we onze emoties reguleren door de aanwezigheid van onze ouders. Zijn ze liefdevol aanwezig en stellen ze ons gerust, dan worden we zelf ook weer rustig. Als we dit op jonge leeftijd leren, kunnen we, als we volwassen zijn, onszelf kalmeren als we verdrietig of boos zijn. We weten dat een emotie heel heftig kan zijn, maar ook weer z’n plafond bereikt en weer langzaam wegebt.

4. Nabijheid zoeken en troost aanvaarden.
   We gedijen bij verbinding met anderen. Onze grieven met elkaar delen werkt helend. Gedeelde smart is halve smart is een cliché, maar het klopt. Juist uitreiken naar anderen kan helpend zijn, zodat je niet in cirkeltjes blijft ronddraaien, je gevoelens opkropt, maar er uiting aan geeft. Deelname aan een lotgenotengroep (rouwgroep, scheidingsgroep) is daarom zo helpend: delen is helen.

Het Duale procesmodel van Stroebe en Schut in coaching

Het Duale procesmodel van Stroebe en Schut geeft je een handvat voor je coaching: combineer verliesgerichte interventies, zoals het spreken over de overledene, het bekijken van foto’s, herinneringen ophalen, met herstelgerichte activiteiten zoals ontdekken waar de ander (een beetje) energie en troost uit haalt. Bijvoorbeeld wandelen in de natuur, koken, bepaalde bijeenkomsten bezoeken. Onderzoek toont aan dat begeleiding waarin zowel verlies als herstel aandacht krijgt effectiever is dan die zich uitsluitend op verliesverwerking richt.

Wat kun je doen als coach?

Van coachees en van wandelcoaches hoorde ik al vaker hoe troostend natuur is bij verlies en rouw. Bomen geven geborgenheid, vogels raken voor het eerst weer aan innerlijke levendigheid, de seizoenen geven hoop. De natuur laat zien hoe verlies er volledig bij hoort. In de lente liggen de oude dode bladeren nog op de grond.

De seizoenen geven weer hoe de cyclus van verlies en herstel kan gaan: Herfst – verlies, winter – loslaten, lente – ontluiken, zomer – groeien. In de training heeft Eveline hier mooie oefeningen bij. Je kunt als coach ook rituelen inzetten zoals het laten drijven van bladeren, in het water als symbool voor het loslaten van de dierbare.

Wil je leren hoe je iemand zorgvuldig begeleid bij verlies en rouw?

Dat kan ook bij verlies van werk, gezondheid, relatie, je huis enz. Dan is de tweedaagse training Wandelcoaching bij rouw en verlies iets voor je. Je leert hoe je iemand met ingrijpend verlies begeleidt in de natuur. Je leert de stappen van rouwverwerking herkennen en daar in je coaching op aan te sluiten. En je leert je coachees te begeleiden naar verder leven met hun gemis en veranderde levensomstandigheden. Daarbij leer je hoe je de natuur zinvol bij rouwverwerking betrekt.

Meer weten over rouw en verlies?

Kijk bijvoorbeeld eens naar deze artikelen:

• Wandelcoach Erna Eskes verloor haar zoon. Hoe vond ze haar weg weer?
• Levend verlies
• Kun je als wandelcoach professioneel begeleiden bij rouw en verlies? 
• Kanker én verliefd: hoe vind je je weg in al die emoties?

Toolbox en Kennisbank

Meer inspirerende artikelen, video’s en blogs over rouw en verlies vind je in onze Toolbox Wandelcoachen.
De Toolbox Wandelcoachen is een onderdeel van onze vrij toegankelijke Kennisbank

Wil je meer leren over begeleiding bij rouw en verlies?

In de tweedaagse training Wandelcoaching bij rouw en verlies leer je hoe je iemand met ingrijpend verlies begeleidt. En ook hoe je de natuur daar zinvol bij betrekt.

Bekijk het complete overzicht van de Wandelcoach opleidingen en trainingen

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van de nieuwste blogs, verrassende artikelen en video’s over wandelcoachen en coachen. Meld je aan voor onze nieuwsbrief.